Dikey Busbar Sistemi Montajı Nasıl Yapılır?
Dikey busbar sistemi montajı nasıl yapılıyor, dikkat edilmesi gereken hususlar neler? E-Line KX Busbar sisteminin, dikey montajını adım adım inceliyoruz.
Dikey Busbar Sistemi Montajı?
EAE Elektrik, yüksek katlı binalarda kablo karmaşasına son veren modüler busbar sistemleri ve askı sistemi çözümleri ile enerji dağıtımını daha güvenli ve sürdürülebilir hale getiriyor. Plazalardan hastanelere, alışveriş merkezlerinden veri merkezlerine kadar yüksek enerji ihtiyacının olduğu her yapıda dikey busbar hatları, dağıtımın belkemiğini oluşturuyor. Dikey busbar sistemi montajı nasıl yapılıyor, dikkat edilmesi gereken hususlar neler? E-Line KX Busbar sisteminin, dikey montajını adım adım inceliyoruz.
Yüksek Katlı Binalar İçin Neden Kritik?
Yüksek katlı binalarda enerji dağıtımının en büyük zorluğu, sınırlı şaft alanından çok katlı bir yükü güvenli ve verimli şekilde taşıyabilmektir. Geleneksel kablo demetleri belirli bir akım kapasitesinin üstünde hem yer kaplama hem ısınma hem de yangın yükü açısından yetersiz kalır. Dikey busbar sistemleri tam da bu noktada devreye girer.
Busbar sisteminin modüler yapısı sayesinde her kata bir çıkış (tap-off) kutusu yerleştirerek doğrudan enerji almaya olanak sağlamaktadır. Bu sayede her kattan ayrı kablo çekmek yerine tek bir dikey hat üzerinden tüm kat panolarına dağıtım yapılabilir. Bu sayede daha az bağlantı noktası, daha düşük arıza riski, daha az gerilim düşümü ve önemli ölçüde alandan tasarruf sağlanmış olmaktadır.
Alüminyum gövde ve yüksek IP koruma sınıfları, busbar hatlarının güvenli ve uzun ömürlü çalışmasını destekler. Yapı genişlemesi ya da kapasite artışı gerektiğinde de hattın belirli bölümleri sökülüp değiştirilebildiği için ileride yapılacak yenilemelerde büyük esneklik sağlanır.
Yatay ve Dikey Montajda Askı Sistemleri
Busbar hatlarının doğru çalışması, mekanik desteklerin doğru planlanmasıyla doğrudan ilişkilidir. Askı noktaları arasındaki mesafe minimum 1,5 metre, maksimum 2 metre olarak önerilir. Bu aralık hem mekanik salınımı sınırlar hem de ek noktalarına bindirilen yükü güvenli bir seviyede tutar. Askı pozisyonları, ek kapaklarını ve çıkış pencerelerini engellemeyecek şekilde planlanmalıdır.
Yatay uygulamalarda standart kelepçe ve tij askılar yeterli olur. Busbar hattı bina dilatasyonundan geçiyorsa, geçişe uygun dilatasyon modülünün proje kapsamında seçilmesi gerekir; bu modüller, sıcaklık değişimleri ve bina hareketlerinden kaynaklanan boyutsal değişiklikleri telafi ederek sistemi mekanik gerilimlerden korur.
Dikey uygulamalarda durum biraz daha kritiktir. Her kat geçişinde busbar mutlaka sabitlenmeli; beton döşeme üzerinde kullanılan DDT modülleri 20 cm aralıkla konumlandırılmalıdır. Çok yollu (multi-path) yüksek bina uygulamalarında kat yükseklikleri, döşeme kalınlıkları ve ürün toleransları nedeniyle pencere ve ek noktası hizaları her katta birebir aynı olmayabilir; bu nedenle hizalamaların her katta yeniden ölçülerek devam ettirilmesi gerekir. Çıkış kutularının düzgün hizalanması ve ek noktasının kat geçişine denk gelmemesi bu yüzden büyük önem taşır.
Deprem riski yüksek bölgelerde sismik destek sistemlerinin kullanılması gerekir. Standart askıların yerine titreşim ve yer hareketlerine karşı sertleştirilmiş sismik askılar kullanılması, busbar hattının bütünlüğünü korur. Türkiye gibi deprem riskinin yüksek olduğu coğrafyalarda projelendirme aşamasında bu detayın atlanmaması önemlidir.
Şaft içi geçişlerde yangın bölmelendirmesinin sağlanması da kritiktir. Busbarın bir yangın bölmesinden diğerine geçtiği her noktada, açıklığın yangın direnci en az ilgili kompartımanın direncine eşit olacak şekilde yangın geciktirici malzemelerle (harç, yastık, panel vb.) kapatılmalıdır. Aşırı akıcı (sıvı) yangın harçlarından kaçınılmalı; sızıntının ek noktalarına ulaşması engellenmelidir.
Montaj Adımları
Dikey KX busbar montajı, sahada belirli bir sırayı takip eder. Aşağıdaki videoda, montaj sürecinin tamamını izleyebilirsiniz:
- • Hazırlık: Güvenlik önlemleri gözden geçirilir, dikey hat kurulumu için ön kontroller yapılır.
- • Sabitleme elemanları: Yaylı askı braketleri kata sabitlenir ve ayarı yapılır.
- • Modüllerin taşınması: Dikey busbar modülleri katlar arasında konumlandırılır ve transfer edilir.
- • Ek montajı: Ek bloğu yerine yerleştirilir ve tork anahtarıyla sıkılır.
- • Hizalama ve sabitleme: Modüller hizalanır, askıların son sabitlemesi yapılır.
- • Son kontroller: Koruma kapakları takılır ve montaj tamamlanır.
Enerjilendirme öncesinde tüm çıkış kutularının "OFF" konumunda olduğu, izolasyon direnci testinin (minimum 1000 V AC) tamamlandığı ve faz sırasının doğru olduğu kontrol edilmelidir. Sistem, yetkili personel gözetiminde kaynak ucundan başlayarak yüke doğru sırayla enerjilendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
E-Line KX dikey busbar sisteminde ek noktası merkezi cıvatası, 83 Nm (60 lbft) değerine ayarlanmış kalibreli bir tork anahtarı ile sıkılır. Tek cıvata konstrüksiyonunda cıvatanın her iki ucundaki Belleville (tabak) rondelalar, her türlü ısıl şartta kontak basıncını sabitlerken cıvatanın gevşemesini de engeller.
İki veya daha fazla cıvatalı eklerde sıkma işlemi iki aşamada yapılır: önce 20 Nm ile ön sıkma (1→2→3→4 ve 5→6→7→8 sırasıyla), ardından aynı sıra takip edilerek 83 Nm ile final sıkma. Sıkma sonrası somun kilitleme parçası 20 Nm ile sıkılmalı ve kapak contası uygun şekilde yağlanmalıdır.
E-Line KX sisteminde çıkış kutusu maksimum akım değeri kutu tipine göre değişir. Bolt-on çıkış kutuları ile 1000 A'e kadar, plug-in çıkış kutuları ile 630 A'e kadar akım alınabilir.
| Busbar Çıkış Kutusu Tipi | Akım Kademeleri |
|---|---|
| KXB (Bolt-on) | 160 A, 250 A, 400 A, 630 A, 800 A, 1000 A |
| KXP (Plug-in) | 160 A, 250 A, 400 A, 630 A |
Bir çıkış kutusundan çekilecek akım, busbarın anma akımını asla aşmamalıdır. Seçim yapılırken beslenecek yükün toplam akımı, kullanım profili ve koruma cihazı (şalter) kademesi birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca bolt-on kutular plug-in pencerelere, plug-in kutular bolt-on noktalarına monte edilmemeli; 4 telli kutular 5 telli busbara (ya da tersi) bağlanmamalıdır.
Busbar genleşme elemanı ve sıcaklık değişimleri sonucu oluşan boyutsal değişiklikleri telafi ederek sistemi mekanik gerilimlerden korur. Busbar hattı bina dilatasyonundan geçiyorsa mutlaka uygun dilatasyon modülü kullanılmalıdır. Beton döşeme üzerinde kullanılan DDT modülleri ise 20 cm aralıkla konumlandırılmalıdır. Hattın özel uzunluk veya konfigürasyonlarda kullanılması gereken durumlarda dilatasyon modüllerinin sayısı ve konumu proje bazında belirlenir.
İç mekân dikey şaft uygulamaları için E-Line KX busbar standart olarak IP55 koruma sınıfında üretilir; toza ve her yönden gelen su püskürtmesine karşı koruma sağlar. Daha yüksek koruma gereksinimi olan uygulamalarda IP65 ve IP67 seçenekleri de mevcuttur. Şaft girişlerinin üstü kapatılmalı ve sıvıların şafta sızmasını engellemek için dikey busbar hatlarının geçtiği döşeme açıklıklarının çevresinde minimum 100 mm yüksekliğinde bir kenarlık yapılmalıdır.
Her binanın yapısı farklı olduğundan E-Line KX dikey uygulamaları için özel proje tasarımı yapılır. Kat yükseklikleri, döşeme kalınlıkları ve ürün toleransları nedeniyle üst katlarda pencere veya ek noktası hizaları aşağı katlarla aynı olmayabilir. Bu nedenle çıkış kutularının hizalı olması ve ek noktasının kat geçişine denk gelmemesi için her katta ölçü alınarak montaja devam edilmelidir. Standart 3 metre uzunluklara ek olarak özel ölçüde modüller de üretilebilir; bu sayede bina mimarisine birebir uyum sağlanır.